Streszczenia numerów: 1   2   3   4   5   6   7   8   9  10   11  12  13  14

 

 

  

Całość treści poszczególnych numerów "Horyzontów Wychowania" można (w programie PDF) odpłatnie otrzymać pod niniejszym adresem:
 http://ksiazki.wydawnictwowam.pl/?app=ebook  (strona w trakcie przygotowań)



 "WYCHOWANIE  DO  ODPOWIEDZIALNOŚCI  SPOŁECZNEJ"



Edytorial

 
Szanowni Państwo,
 
            od roku 1989 transformację postkomunistycznej Europy określa się jako budowę społeczeństwa obywatelskiego w poszczególnych krajach, wiążącą się z odzyskiwaniem niepodległości, odtwarzaniem suwerennego państwa, odbudową wspólnoty politycznej, a nade wszystko z uwrażliwianiem obywatela na odpowiedzialność za społeczeństwo i dobro wspólne. 50 lat panowania systemu totalitarnego w Polsce sprawiło, że społeczeństwo w dużej mierze zatraciło poczucie odpowiedzialności za to, co stanowiło i stanowi wspólny dorobek wielu pokoleń tego narodu. Po kilkunastu latach od podjęcia ustrojowych przemian czas na poważną refleksję nad szeroko rozumianą edukacją w sferze życia społecznego, na zastanowienie się nad tym, czym żyje i czym żywi się społeczeństwo, oraz ku czemu pragnie dążyć. A zatem, również nad tym, jak społeczność ta pojmuje swoje dobro wspólne i w jaki sposób chce je urzeczywistniać.
            Dzisiejszy człowiek, a szczególnie młody, skłonny jest raczej do zamykania się we własnym świecie wartości, kultury, religii, przekonań zaniedbując otaczający go świat ze wszystkimi walorami, które w sobie niesie. Zauważa się także niepokojące zjawisko braku poczucia patriotyzmu rozumianego jako odpowiedzialność za losy państwa, ojczyzny i jej dóbr. Do tego jeszcze należy dołączyć jakże ważny problem dziedzictwa kulturowego i troski o nie.
            Oświeceniowe hasło z czasów Komisji Edukacji Narodowej jest ciągle aktualne: Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie. Dlatego też w budowaniu nowej rzeczywistości społecznej, w wychowywaniu do postawy odpowiedzialności i troski za to, co wspólnie tworzymy w każdej dziedzinie życia oraz w poczuciu dziejowego wyzwania, by solidarnie wykorzystywać szansę na lepszą i bardziej godną człowieka przyszłość, szczególną uwagę należy skierować na właściwe wychowywanie młodego pokolenia Polaków.
            W niniejszym numerze „Horyzontów Wychowania” pragniemy się zająć nader ważnym problemem społecznym, a mianowicie refleksją nad wychowaniem, szczególnie młodych ludzi do postaw odpowiedzialności za społeczeństwo i jego kulturowe i narodowe dobra.
            W pierwszym z prezentowanych artykułów Barbara Niemiec podejmuje zagadnienie odpowiedzialności społecznej w oparciu o myśl filozoficzną w zastosowaniu jej w praktyce wychowawczej. Odpowiedzialność społeczną definiuje jako rodzaj relacji łączącej sprawcę z jego czynem stanowiącym odpowiedź na jakąś wartość. Tomasz Homa SJ zarysowuje kształt ideału człowieka i obywatela, pożądanego przez społeczeństwo, a wychowywanego przez konkretne warunki kulturowe i polityczne. Temat podjęty przez autora jest tym bardziej istotny, iż podsuwa kilka myśli w kontekście postępującej demokratyzacji w Polsce i jednoczącej się Europy.
            Koniecznym wydaje się sięgnięcie do czasów przeszłych, by przyjrzeć się, w jaki sposób ówczesne systemy wychowawcze troszczyły się o edukację dobrego obywatela. Niewątpliwie wiek XVIII w Polsce zapoczątkował wiele pozytywnych przemian w polskiej edukacji, a to przede wszystkim za sprawą pijara Stanisława Konarskiego i Collegium Nobilium, Szkoły Rycerskiej Korpusu Kadetów utworzonej przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w Warszawie oraz reformy szkolnej, przeprowadzonej po 1773 r. przez Komisję Edukacji Narodowej. Te zagadnienia przedstawia wnikliwie Kalina Bartnicka. Tę samą problematykę historyczną podejmuje Kazimierz Puchowski, aczkolwiek z innej perspektywy. Mówi on o zakładaniu kolegiów, które miało być reakcją jezuitów, pijarów i teatynów na oczekiwania państwa, by kształcić elity zdolne podjąć konieczne na ówczesne czasy reformy. Autor dokonuje krótkiego porównania i zestawienia działalności kolegiów szlacheckich prowadzonych przez poszczególne zakony, jednak najwięcej uwagi poświęca kolegiom jezuickim. Celem kształcenia w kolegiach jezuickich w Rzeczypospolitej było kształtowanie wzorowych obywateli, przepojonych religijnością i patriotyzmem.
            Przenosząc wątek myślowy wychowania do odpowiedzialności społecznej w dzisiejsze czasy biskup Kazimierz Nycz podejmuje ten temat z punktu widzenia Kościoła powszechnego, przedstawiając krótko nauczanie Soboru Watykańskiego II oraz Kościoła w Polsce w obszarze katechizacji i poprzez korelację przedmiotową w szkole. Autor zauważa, iż integralność formacji obywatelskiej musi polegać na niwelowaniu rozdźwięku między wiarą i życiem codziennym, „światem duchowym” i „światem świeckim”. Wychowaniem obywatelskim powinni się zajmować ludzie kompetentni, patrzący na świat i jego problemy krytycznie, ale z nadzieją. Z odpowiedzialności za społeczeństwo i państwo wypływa postawa patriotyzmu, która dla wielu, szczególnie młodego pokolenia, wydaje się pojęciem nieco archaicznym. Tymczasem Paweł Kuglarz w swoim artykule próbuje przedstawić to zagadnienie w duchu pojawiających się nadziei. Biorąc pod uwagę historyczne zmiany rozwoju tego pojęcia uważa, że dzisiaj patriotyzm oznacza przede wszystkim pracę u podstaw, pracę dla samego siebie rozumianą jednocześnie jako pracę dla całego społeczeństwa. Współczesny patriotyzm musi iść w parze z przekonaniem, że każda ojczyzna jest częścią wielkiej, światowej ojczyzny. Potrzeba zatem postawy otwartości na innych i świadomości, że w duchowo-kulturowym odrodzeniu tradycji lokalnych dokonuje się podniesienie etycznego poziomu stosunków międzyludzkich.
            Poważnym ubogaceniem analizy naszego zagadnienia są artykuły z Wielkiej Brytanii, Izraela i Stanów Zjednoczonych. Najpierw William K. Kay mówi o pięciu faktorach mających naczelne znaczenie dla społecznego i moralnego wychowywania młodzieży w XIX i XX wieku w Wielkiej Brytanii, a mianowicie: Kościoły, szkoły, rodziny, wspólnoty i procesy industrializacji. Chodzi o to, by wszystkie one umiały współżyć w integralnej symbiozie. Następnie Zehavit Gross dokonuje analizy charakterystyki tożsamości oraz wychowania w Izraelu wskazując na ich historyczną złożoność. Współczesny system edukacyjny w Izraelu staje przed trzema zasadniczymi wyzwaniami w sferze ideologicznej, społecznej oraz administracyjnej. W związku z tym system edukacyjny ma kształtować nowego, wielokulturowego Żyda, który będzie zdolny wypracować dialektyczne stanowisko wobec nieodłącznych konfliktów, wykorzystując bogactwo historii i tradycji Izraela. W ostatnim artykule niniejszego numeru Jane L. Curry opisuje zmiany zachodzące w  amerykańskim szkolnictwie wyższym. Obserwuje się przejście od sytuacji, w której profesorowie dostarczają informacji studentom, do modelu, w którym kadra profesorska pomaga oraz ocenia studentów i ich naukę. Zmiana systemu ewaluacji studentów przeniesiona została również na ewaluację profesorów przez studentów. W ten sposób zauważa się bardziej dialogowy charakter systemów wychowawczych. Na koniec autorka przedstawia założenia edukacyjne w jezuickich uniwersytetach w Stanach Zjednoczonych, cechujące się wysokim poziomem intelektualnym, właściwym przygotowaniem profesjonalnym i wrażliwością na sprawiedliwość i odpowiedzialność społeczną.
 
Szanowni Państwo,
 
końcem maja tego roku rozpoczęliśmy cykl spotkań Dysputy wokół Horyzontów Wychowania, których celem jest dyskusja akademicka na tematy zawarte w każdorazowym numerze naszego czasopisma. Będziemy się dzielić z Państwem owocami tych spotkań, jednocześnie zachęcając do wymiany poglądów i krytycznych ocen.
            Z nadzieją, iż treści zawarte w piątym numerze „Horyzontów Wychowania” pozwolą na głębszą refleksję nad postawą odpowiedzialności za dobro wspólne i lepszą przyszłość, życzymy miłej lektury.
 
Wit Pasierbek


ARTYKUŁY:

Barbara Niemiec, Odpowiedzialność społeczna jako kategoria współczesnej teorii
i praktyki wychowania
 
      W artykule dokonano analizy pojęcia odpowiedzialność w oparciu o współczesną myśl filozoficzną, ukazując równocześnie jego pedagogiczne implikacje. Stanowiło to punkt wyjścia do zdefiniowania pojęcia odpowiedzialności społecznej jako takiego rodzaju relacji łączącej sprawcę z jego czynem stanowiącym odpowiedź na jakąś wartość i/lub jego skutkami, która ma następujące cechy:
- sprawcą jest podmiot zbiorowy,
- sprawcą jest podmiot indywidualny, ale czyn i/lub jego skutki odnoszą się do społecznego  adresata,
- przedmiotem odpowiedzialności jest drugi człowiek, wspólnota, dobro wspólne. O odpowiedzialności społecznej można też mówić, gdy przedmiotem jej jest sprawca czynu lub jego dobra osobiste ze względu na społeczne skutki czynu,
- instancją nakładającą odpowiedzialność jest społeczność i jest ona artykułowana poprzez przyjęty system i hierarchię wartości, obowiązujące normy, zwyczaje, modele pełnienia ról i piastowania godności,
-   egzekutorem jest społeczność dysponująca sankcjami w postaci nieformalnych nagród i kar. Artykuł jest wyrazem refleksji nad potrzebą i możliwościami ukształtowania u wychowanków zdefiniowanej wyżej odpowiedzialności społecznej w świetle współczesnych tendencji w teorii i praktyce pedagogicznej oraz kontekstu życia społecznego.


 
Tomasz Homa, Kulturotwórczy i polityczny wymiar działalności edukacyjnej

      Refleksja nad szeroko rozumianą edukacją, nad jej przesłankami i celami, które zamierza osiągnąć, a także nad sposobami ich ukonkretniania, to refleksja nad tym, czym żyje i czym żywi się społeczeństwo, oraz ku czemu pragnie ono dążyć. A zatem, również nad tym, jak społeczność ta pojmuje swoje dobro wspólne i w jaki sposób chce je urzeczywistniać. Fakt ten sprawia, że edukacja zawiera w sobie, w sposób konstytutywny, wymiary: kulturotwórczy oraz polityczny.
      Ich ukonkretnianie, w obszarze edukacji, orbituje w sposób naturalny wokół jawnie lub ukrycie proponowanego ideału człowieka i obywatela pożądanego przez daną społeczność lub przez jej określoną grupę sprawującą władzę i posiadającą wpływ na definiowanie celów edukacji oraz sposobów jej realizacji.
    Prezentowane w poniższym artykule refleksje nie pretendują do wyczerpania całości zagadnienia kulturotwórczego i politycznego wymiaru działalności edukacyjnej, lecz tylko do wydobycia jego niektórych, naszym zdaniem istotnych, rysów. Pragną one być również zaproszeniem do refleksji nad edukacją i stojącymi przed nią wyzwaniami w kontekście szerszej debaty nad kształtem demokratyzującej się Polski, jednoczącej się Europy oraz poddawanego procesom globalizacji świata.



Kalina Bartnicka, Wychowanie obywatela w polskich reformach szkolnych XVIII wieku

        Od końca lat trzydziestych XVIII wieku aż po upadek Rzeczypospolitej mamy do czynienia z długotrwałym procesem przemian w organizacji i zakresie kształcenia młodzieży. Przeprowadzane zmiany wynikały z przesłanek politycznych. Miały na celu poprawę stanu szkolnictwa tak, aby wychowywało obywateli zdolnych przeprowadzić konieczne reformy polityczno-ekonomicznej w kraju. Proces ten rozpoczęty został przez pijara, Stanisława Konarskiego i jego współpracowników. W utworzonej w 1740 r. elitarnej i ekskluzywnej szkole internatowej o typie akademii szlacheckiej Collegium Nobilium w Warszawie unowocześniono tradycyjne programy nauczania i wychowania. Kształcono tu dzieci magnackie, przyszłą elitę społeczno-polityczną kraju. Opracowana została koncepcja ideału wychowawczego, którą Konarski przedstawił i rozpropagował w słynnej Mowie, jak od wczesnej młodości wychowywać uczciwego człowieka i dobrego obywatela (1750). Nacisk położono na wychowanie moralne i polityczne wykształconych mówców-polityków. Doświadczenia wykorzystano podczas reformy szkół publicznych pijarskich w Koronie (1750-1753). Doświadczenia reformatorskie i koncepcje pijarów zaowocowały dyskusją o potrzebie i zakresie reform edukacyjnych w Polsce i rozpropagowaniem idei naprawy Rzeczypospolitej przez reformę edukacji szkolnej.
        Następnym etapem doświadczeń w zakresie wychowania obywatelskiego i patriotycznego poprzez unowocześnienie i zlaicyzowanie programu nauczania było powołanie i działalność Szkoły Rycerskiej Korpusu Kadetów utworzonej przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w Warszawie w 1765 r. Kształciła kadry oficerskie i urzędnicze. Cechowały ją bardzo emocjonalna atmosfera wychowawcza i nowoczesny encyklopedyczny program ogólnokształcący.
       Zwieńczeniem procesu przemian szkoły i edukacji w Polsce w XVIII w stała się reforma szkolna, przeprowadzona po 1773 r. przez Komisję Edukacji Narodowej. Komisja powołana przez sejm do po kasacie zakonu jezuitów objęła nadzorem całość szkolnictwa dla szlachty. W dyskusji społecznej wyłoniła się koncepcja ideału wychowawczego, bliska ideałowi pijarskiemu, racjonalistyczna, obywatela wszechstronnie rozwiniętego moralnie, fizycznie i umysłowo, dobrze wprowadzonego w kulturę, realia i potrzeby swojego narodu. Kształt organizacyjny i pedagogiczny reformy przybrał formy nowatorskie, radykalnie przeciwstawiające się dotychczasowym strukturom, programom, obyczajom szkolnym i tradycyjnemu ujmowaniu pracy nauczycielskiej, zawodu nauczycielskiego.



Kazimierz Puchowski, Wychowanie obywatelskie w jezuickich kolegiach szlacheckich Korony i Litwy

     K. Puchowski w swoim artykule podejmuje problem wychowania obywatelskiego w szlacheckich kolegiach jezuickich w I Rzeczypospolitej. Zakładanie kolegiów miało być reakcją jezuitów, pijarów czy teatynów na oczekiwania państwa, które chciało mieć dobrze przygotowane elity, aby podjąć konieczne na ówczesne czasy reformy. Dokonuje krótkiego porównania i zestawienia działalności kolegiów szlacheckich prowadzonych przez poszczególne zakony, jednak najwięcej uwagi poświęca kolegiom jezuickim. Celem kształcenia w kolegiach jezuickich w Rzeczypospolitej było kształtowanie wzorowych obywateli, przepojonych religijnością i patriotyzmem. Autor nie zgadza się ze spotykanym w literaturze stanowiskiem, iż wychowanie w kolegiach szlacheckich pozbawione było charakteru obywatelskiego, co stara się wykazać w treści artykułu, ukazując różne formy i sposoby kształtowania postaw obywatelskich. Przekazywały one swoim wychowankom nie tylko wiedzę, ale kształtowały w nich postawy szacunku dla własnej państwowości. Szkoły jezuickie były szkołami elitarnymi, różnymi od ówczesnych szkół rycerskich. Pracowała w nich wytrawna kadra pedagogiczna, dobrze przygotowana do kształcenia kulturalnego i politycznego. Kształciły synów znanych w Rzeczypospolitej rodów szlacheckich mając nadzieję, że będzie to użyteczne przy podejmowaniu naprawy Rzeczypospolitej. K. Puchowski wymienia czołowe postaci dla podejmowanego tematu, takie jak: Karol Wyrwicz, Franciszek Bohomolec, Adam Naruszewicz i in., które miały wpływ na kształt kolegiów szlacheckich Korony i Litwy. Osoby te cechowało krytyczne podejście do tego, co się działo w Rzeczypospolitej, oraz chęć kształcenia światłych obywateli dla Ojczyzny.



Bp Kazimierz Nycz, Wychowanie obywatelskie w katechezie

          Temat artykułu „Wychowanie obywatelskie w katechezie” sam w sobie może budzić kontrowersje. Przez lata funkcjonowania systemu komunistycznego nazwę "wychowanie obywatelskie" nosił jeden z przedmiotów szkolnych i wiadomo, czego na nim nauczano. Współcześnie ta tematyka, w przekonaniu wielu, jest zarezerwowana dla nauczania i wychowania szkolnego.
          Tymczasem dokumenty Kościoła od Soboru Watykańskiego (Gaudium et spes), poprzez adhortację Christifideles laici, aż po Katechizm Kościoła Katolickiego i najnowsze dokumenty katechetyczne, nieustannie wskazuje na konieczność podjęcia zagadnień wychowania postaw społecznych, także na gruncie katechezy, we współpracy z rodziną, szkołą i organizacjami życia społecznego.
            Także katecheza Kościoła w Polsce nie boi się zmierzyć z tą nową rzeczywistością, postulowaną przez dokumenty Kościoła powszechnego i Kościoła w Polsce. Wychowanie obywatelskie jest możliwe i pożądane w nowej sytuacji kraju, w którym wszyscy potrzebują nauki życia w demokracji.
            Analizy zaprezentowane w artykule pokazują, że dużo zrobiono na poziomie programów katechetycznych, podręczników i prowadzonej katechezy. Jest to pełnienie zarówno funkcji komplementarnej wobec wychowania obywatelskiego w szkole, jak i własna funkcja katechetyczna. Jest to także współpraca dydaktyczno-wychowawcza poprzez korelację z przedmiotami szkolnymi i ścieżkami edukacyjnymi. Integralność formacji obywatelskiej musi polegać na niwelowaniu rozdźwięku między wiarą i życiem, „świata duchowego” od „świata świeckiego”. W tej kwestii jest jeszcze wiele do zrobienia w szkole, w parafii, a zwłaszcza w katechezie dorosłych. Wychowanie obywatelskie powinni prowadzić ludzie kompetentni, patrzący na świat i jego problemy krytycznie, ale z nadzieją.



Paweł Kuglarz, Patriotyzm w polityce - pojęcie tylko historyczne?

        Artykuł podejmuje temat patriotyzmu rozumianego jako postawa społeczno-polityczna oparta za zasadach miłości i przyjaźni do ojczyzny, jedności i solidarności z własnym narodem, poczuciem więzi społecznej i wspólnoty kulturowej z innymi członkami narodu. Pojęcie patriotyzmu na przestrzeni dziejów ulegało zmianie. Autor ukazuje historyczny rozwój tego pojęcia od czasów średniowiecza aż do współczesności. Dziś patriotyzm oznacza przede wszystkim pracę u podstaw, pracę dla samego siebie, ale jednocześnie dla całego społeczeństwa.
         Temat patriotyzmu wymaga dziś nowego namysłu, zwłaszcza w perspektywie procesów globalizacji gospodarczej i kulturowej. O ile dawniej patriotyzm rozwijał się w perspektywie całego narodu czy państwa, o tyle dziś odnosi się on bardziej do małych wspólnot lokalnych, gdzie ludzie organizują się według prywatnych potrzeb i zainteresowań, gdzie pielęgnuje się tradycję i kulturę narodową i lokalną. Pozycję narodu w świecie mierzy się wartością kultury i siłą jej promieniowania.
          Współczesny patriotyzm musi iść w parze z przekonaniem, że każda ojczyzna jest częścią wielkiej, światowej ojczyzny. Potrzeba zatem postawy otwartości na innych i świadomości, że w duchowo-kulturowym odrodzeniu tradycji lokalnych dokonuje się podniesienie etycznego poziomu stosunków międzyludzkich.



Zehavit Gross, Żydowskie wychowanie i żydowska tożsamość
w postmodernistycznym świecie

     Autorka artykułu dokonała analizy charakterystyki tożsamości oraz wychowania żydowskiego, wskazując na zasadnicze problemy oraz opisując sposób, w jaki są one współcześnie rozwiązywane.
         W odniesieniu do tożsamości żydowskiej Z. Gross wyróżniła i przedstawiła dwa odrębne wobec niej stanowiska, które stanowią zarazem dwa jej rodzaje: tożsamość potwierdzona (substantive) oraz tożsamość domniemana (constructive). Opisała również ujęcie diachroniczne i synchroniczne tożsamości narodowej Żydów oraz wskazała na wynikające z tego implikacje dla wychowania.
      System edukacyjny w Izraelu wskazuje na pięć zasadniczych wydarzeń historycznych (założenie Ruchu Syjonistycznego, Holokaust, utworzenie państwa Izrael, wojna sześciodniowa, zamach na premiera Rabina) jako istotny czynnik żydowskiego wychowania syjonistycznego, uwzględniając je w szkolnych programach określonych przedmiotów. Również ważne jest upamiętnianie tych wydarzeń  w procesach wychowawczych, by tym samym pielęgnować żydowską pamięć oraz wzmacniać żydowską solidarność i tożsamość narodową pomimo konfliktów i pojawiających się fundamentalnych zastrzeżeń. Stąd umiejętność typizowania i różnicowania pomiędzy konsensusem i konfliktem w procesie edukacyjnym jest istotną cechą wychowania postmodernistycznego. Natomiast w kwestii dialogu synchronicznego system edukacyjny Izraela wymaga zmiany, gdyż zasadniczo nie podejmowano żadnych form promocyjnych, jedynie pewnych działań dokonywali nieliczni nauczyciele świadomi oraz osobiście zaangażowani w ten problem.
      Współczesny system edukacyjny w Izraelu, zdaniem Z. Gross, staje przed trzema zasadniczymi, powiązanymi ze sobą problemami w sferze ideologicznej, społecznej oraz administracyjnej. Trudności te wynikają z konfliktu pomiędzy dwoma żydowskimi cywilizacjami i tradycjami: tradycyjną oraz nowoczesną. Konsekwencją czego są dramatyczne zmiany w tożsamości żydowskiej oraz żydowskim wychowaniu.
        W związku z powyższym w obecnych czasach, izraelski system edukacyjny ma kształtować nowego, wielokulturowego Żyda, będącego uosobieniem różnorakich konfliktów tożsamościowych, zapoczątkowanych w procesach historycznych i kulturowych. Tacy Żydzi są bowiem zdolni wypracować dialektyczne stanowisko wobec nieodłącznych konfliktów, wykorzystując różnorodne tożsamości jako podstawę tożsamości zdolnej do stawiania czoła specjalnym wyzwaniom społeczeństwa tradycyjnego oraz przystosowującej się stopniowo, by zapewnić integrację w świecie postmodernistycznym.



Jane L. Curry, Zmiana modelu nauczania studentów w amerykańskim szkolnictwie
wyższym

       W amerykańskim szkolnictwie wyższym obserwuje się przejście od sytuacji, w której profesorowie dostarczają informacje studentom, do modelu, w którym kadra profesorska pomaga oraz ocenia studentów i ich naukę. Proces otwierania się na studentów, by uczyli się poprzez robienie i odkrywanie nie tylko zapoczątkował zmiany w nauczaniu, ale i spowodował pojawienie się różnych sporów. Nauczanie jezuickie nadało temu procesowi nowy wymiar.

NA  MARGINESIE:
Jerzy Lackowski, Edukacyjne niepokoje tożsamości
Marian Śnieżyński, Edukacyjne wyzwania polskiej szkoły
Bogusław Żurakowski, Godność człowieka w centrum problematyki pedagogiki kultury
Marian Noske, Sekty destrukcyjne a osiągnięcia nauki jako nowe niebezpieczeństwa (na przykładzie manipulacji zapisem pamięciowym, interpretacja marzeń sennych oraz syndromu IAD)
Tomasz Bilicki, Sławomir Sosnowski, Biblijne inspiracje pedagogiki - pomiędzy autorytaryzmem a liberalizmem
Janusz Goraj, Chrystocentryczne ukierunkowanie katechezy integralnej

RECENZJE:
Katarzyna Jarkiewicz (rec.)
Stanisław Cieślak, Marcin Laterna SJ (1552-1598). Działacz Kontrreformacyjny

Stanisław Cieślak (rec.)
Jan Preisner, Jezuici w Nowym Sączu przy kościele Świętego Ducha

Barbara Adamczyk (rec.)
Anselm Grün, Przebacz samemu sobie, pojednanie - przebaczenie

Jerzy Machnacz (rec.)
B. Lahno, Der Begriff des Vertrauens

Jerzy Machnacz (rec.)
F. Hermanni, Das Böse und die Theodizee. Eine philosophisch - theologische Grundlegung

Marek Marczewski (rec.)
Waldemar Janiga, Mirosław Grendus, Dla kogo perły...? W poszukiwaniu rekolekcji szkolnych

DYSPUTY  WOKÓŁ  "HORYZONTÓW  WYCHOWANIA":
Małgorzata Alberska (oprac.), Indywidualne niepokoje zbiorowej tożsamości